Zawód terapeuty zajęciowego odgrywa kluczową rolę w systemie opieki zdrowotnej, rehabilitacyjnej i społecznej. Terapeuci zajęciowi wspierają osoby z różnymi ograniczeniami funkcjonalnymi, pomagając im odzyskiwać samodzielność oraz uczestnictwo w życiu codziennym i społecznym. Mimo rosnącej potrzeby na usługi terapeutyczne i coraz większego uznania zawodu, terapeuci zajęciowi stają wobec wielu wyzwań zawodowych i systemowych, które wpływają na jakość świadczonej opieki oraz rozwój profesji jako całości.

Implementacja praktyki opartej na dowodach (EBP)

Jednym z kluczowych wyzwań współczesnej terapii zajęciowej jest wdrażanie praktyki opartej na dowodach naukowych (Evidence-Based Practice, EBP). Chociaż EBP jest uznawana za standard wysokiej jakości opieki, terapeuci często zmagają się z jej implementacją z powodu ograniczeń czasowych, trudności w dostępie do literatury naukowej oraz braku wsparcia instytucjonalnego. Często programy kliniczne nie uwzględniają czasu na zapoznanie się z najnowszymi badaniami, co utrudnia wprowadzanie aktualnych, efektywnych interwencji terapeutycznych w codziennej praktyce.

Praktyka skoncentrowana na zajęciach (occupation-based practice)

Chociaż model praktyki skupionej na zajęciach stanowi fundament terapii zajęciowej, jego rzeczywiste wdrażanie w różnych środowiskach może być trudne. Badania pokazują, że terapeuci pracujący w oddziałach neurologicznych borykają się z trudnościami w integracji aktywności dnia codziennego z wymaganiami systemowymi czy środowiskiem klinicznym, co wpływa na ich tożsamość zawodową i satysfakcję z pracy.

Implementacja takich działań wymaga często większego czasu i wsparcia ze strony zespołu niż dostępny w praktyce klinicznej.

Wyzwania edukacyjne i wejście do zawodu

Nowo upieczeni absolwenci często napotykają problemy podczas przechodzenia od edukacji akademickiej do praktyki klinicznej. Przegląd badań wskazuje, że młodzi terapeuci borykają się 
z trudnościami związanymi z podejmowaniem decyzji klinicznych, przystosowaniem wiedzy teoretycznej do realiów pracy z pacjentem, a także brakiem dostatecznego wsparcia w miejscu pracy. Poczucie niedostatecznego przygotowania oraz samodzielność w radzeniu sobie z dużą liczbą przypadków to częste stresory w pierwszych latach praktyki.

Niedostateczne rozpoznanie i świadomość społeczna

Innym poważnym wyzwaniem jest niedostateczne zrozumienie roli terapeuty zajęciowego przez pacjentów, inne zawody medyczne i społeczeństwo. Terapia zajęciowa bywa mylona z innymi formami rehabilitacji (np. fizjoterapią), co prowadzi do błędnych oczekiwań pacjentów oraz problemów z kierowaniem odpowiednich przypadków do terapeuty zajęciowego. Konieczność ciągłego tłumaczenia zakresu własnej pracy stanowi źródło frustracji i obniża efektywność wielodyscyplinarnej współpracy.

Brak zasobów i wsparcia w praktyce zawodowej

W praktyce terapeuci często działają w kontekście ograniczonych zasobów – zarówno ludzkich, jak i materialnych. Badania wskazują, że w niektórych obszarach (np. terapia zajęciowa w zakładach pracy lub w rehabilitacji zawodowej) istnieje niedobór dostępnych szkoleń, mentoringu oraz dowodów badawczych, co ogranicza rozwój tych specjalizacji i możliwości terapeutycznych. Wsparcie organizacyjne oraz rozwój struktur ułatwiających dostęp do badań i narzędzi klinicznych jest kluczowe dla poprawy jakości usług.

Globalne i środowiskowe bariery praktyki

Terapeuci zajęciowi działają również w różnych kontekstach społecznych i kulturowych. Na przykład osoby przygotowane zawodowo w jednym kraju mogą mieć trudności z adaptacją i praktyką w innym środowisku kulturowym lub systemie zdrowotnym. Badania wskazują, że różnice 
w standardach edukacyjnych, wymaganiach formalnych i praktykach klinicznych stanowią dodatkową barierę, zwłaszcza dla terapeutów pracujących poza granicami kraju.

Presja systemowa i przeciążenie pracą

Presja czasu, duża liczba pacjentów, mechanizmy rozliczeń i administracji oraz rosnące oczekiwania wobec skuteczności interwencji terapeutycznych wpływają na przeciążenie pracą. Brak czasu na przygotowanie spersonalizowanych planów terapii, dokumentację oraz refleksję nad praktyką to codzienne wyzwania wielu terapeutów. Te czynniki przekładają się na zmęczenie zawodowe i mogą ograniczać jakość świadczonego wsparcia.

Terapeuci zajęciowi stoją obecnie wobec szeregu złożonych wyzwań, zarówno związanych 
z codzienną praktyką kliniczną, jak i szerokimi kontekstami systemowymi, edukacyjnymi czy społecznymi. Rozwiązanie tych problemów wymaga systemowego wsparcia, zarówno w zakresie polityki zdrowotnej, jak i rozwoju zawodowego, edukacji opartej na dowodach oraz większego rozpoznania roli terapeuty zajęciowego przez środowiska medyczne i społeczne. Poprawa warunków pracy, dostępu do badań oraz silniejsze struktury edukacyjne mogą znacząco podnieść jakość praktyki 
i wpłynąć na lepsze efekty terapeutyczne.

Bibliografia i netografia:

1. Janus, E. (2017). Terapeuta zajęciowy i jego rola w pracy z osobami z niepełnosprawnością, zagrożonymi wykluczeniem społecznym. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica, 60.
2. Gillen, A., Greber, C. (2014). Occupation-focused practice: Challenges and choices. British Journal of Occupational Therapy, 77(1). 
3. Fang, Y., Liu, J., Roll, S. C. (2024). Challenges and Opportunities to Work and Industry Practice in Occupational Therapy. American Journal of Occupational Therapy, 78(6). 
4. *The Clinical Challenges Experienced by New Graduate Occupational Therapists: A Matrix Review. (2021). PubMed Review. 
5.  Occupational therapists’ experiences of implementing occupation-based practice in neurology (qualitative research). PubMed.
6. Terapia zajęciowa – definicja, założenia, obszary działania (mp.pl). 
7. Terapia zajęciowa – podręcznik „Terapia zajęciowa. Kompendium” (Edycja PZWL). 
8. Współczesna terapia zajęciowa – opis publikacji i kontekst pracy terapeuty (medicon.pl).